Co to znaczy diva? Wyjaśnienie pojęcia i jego pochodzenie

Słowo diva oznacza przede wszystkim wybitną śpiewaczkę operową lub operetkową, ale też osobę o wyjątkowej urodzie, zwracającą na siebie uwagę. Samo pojęcie ma włoskie korzenie i pierwotnie odnosiło się do bogini. Zapraszam do lektury – wyjaśniamy szczegółowo, skąd się wzięło to określenie i jak ewoluowało jego znaczenie.

Czym jest diva?

Najsilniej zakorzenione znaczenie słowa diva w polszczyźnie wiąże się ze światem opery i operetki. Mianem tym określa się słynną śpiewaczkę operową, ale też szerzej – wybitną aktorkę lub tancerkę. To artystka ciesząca się ogromnym rozgłosem i uznaniem, której nazwisko często rozpoznawalne jest nawet poza kręgami melomanów i bywalców teatrów.

W języku potocznym określenie to funkcjonuje jednak w dwóch dodatkowych odcieniach. Po pierwsze, divą bywa nazwana wyjątkowo atrakcyjna osoba, która zwraca na siebie uwagę otoczenia – nierzadko używa się go jako spontanicznego okrzyku podziwu wobec czyjejś urody lub prezencji. Po drugie, słowo to w gwarze przestępczej i środowiskowej funkcjonuje jako synonim prostytutki.

Ta wieloznaczność sprawia, że kontekst wypowiedzi decyduje o tym, czy termin ma zabarwienie pozytywne, neutralne, czy pejoratywne. Najbardziej naturalna kwalifikacja tematyczna wskazuje jednak na dziedzinę sztuki, a konkretnie na podkategorię muzyki i scenicznego wykonawstwa – operę i operetkę.

Skąd pochodzi słowo diva?

Źródłosłów tego wyrazu prowadzi do języka włoskiego, gdzie diva znaczyła pierwotnie „boginię”. Z czasem stała się określeniem wybitnej artystki, zwłaszcza śpiewaczki operowej, i w tym właśnie znaczeniu trafiła do wielu języków europejskich. Do polszczyzny słowo to przedostało się przez kontakt z kulturą muzyczną i teatralną, zachowując prestiżowe, artystyczne skojarzenia.

Łaciński rdzeń boskości

Włoskie diva wywodzi się bezpośrednio z łacińskiego diva, oznaczającego „boską” lub „boginię”. Ten sam rdzeń odnajdujemy w słowach związanych z boskością i nadzwyczajnością, co tłumaczy, dlaczego termin tak dobrze przylgnął do wybitnych śpiewaczek. Już sama etymologia podkreśla wyjątkowy status osoby, która określana jest tym mianem.

Odmiana przez przypadki

Diva odmienia się według deklinacji żeńskiej. Poniższa tabela przedstawia poprawną fleksję w liczbie pojedynczej i mnogiej, co często sprawia trudność osobom spotykającym się z tym wyrazem po raz pierwszy.

Choć formy liczby mnogiej nie są stosowane szczególnie często, ich znajomość pomaga w poprawnym formułowaniu wypowiedzi, zwłaszcza w kontekstach literackich lub publicystycznych. W potocznym użyciu dominuje zdecydowanie liczba pojedyncza.

Jak używać słowa diva? Przykłady z języka polskiego

W autentycznych tekstach korpusu języka polskiego słowo to pojawia się najczęściej w odniesieniach do muzyki, teatru i filmu, ale nie brak też luźniejszych, potocznych zastosowań. Oto kilka ilustracji, które pokazują charakterystyczne konteksty użycia:

• hiszpańska diva operowa, Montserrat Caballé, wprowadzała się do warszawskiego hotelu,
• puszysta diva uciekałaby z krzykiem przed jazgotem gitar i łomotem perkusji,
• dzwoniła nasza diva – jesteś z nią umówiona jutro na dziesiątą rano,
• w wrestlingu mówi się na nie divy, bo nie stosuje się tam określenia „wrestlerki”.

Powyższe frazy dowodzą, że diva może być zarówno śpiewaczką światowego formatu, jak i osobą o kapryśnym, gwiazdorskim usposobieniu. Elastyczność znaczeniowa sprawia, że słowo świetnie funkcjonuje w felietonach, recenzjach i codziennych rozmowach.

Kwalifikacja tematyczna tego wyrazu najmocniej osadza go w obrębie sztuki i kultury, w podkategorii muzyki oraz scenicznego wykonawstwa – opery i operetki.

Casta Diva – aria, która definiuje divę

Nie sposób omawiać terminu diva bez wspomnienia o jednym z najważniejszych dzieł operowych w historii – arii Casta Diva z opery „Norma” Vincenza Belliniego. Jest to włoskojęzyczna aria przeznaczona dla sopranu, która od premiery w 1831 roku w mediolańskiej La Scali uchodzi za absolutne wyzwanie wokalne i kamień milowy w karierze każdej śpiewaczki.

Libretto napisał Felice Romani, a postać Normy – galijskiej arcykapłanki – była pierwotnie kreowana z myślą o włoskiej śpiewaczce Giuditcie Paście. Kompozytor przerabiał arię aż ośmiokrotnie, a w dniu prapremiery obniżono ją o cały ton, co świadczy o ogromnej skali trudności wykonawczych. Samo określenie diva idealnie współgra z tą rolą – Norma jest kapłanką, przywódczynią i kobietą o niezwykłej wewnętrznej sile.

Modlitwa do księżycowej bogini

„Casta Diva” to pacyfistyczna modlitwa kierowana do dziewiczej bogini księżyca. Tytułowa bohaterka pragnie pokoju między swoim ludem a rzymskimi okupantami, ponieważ sama prowadzi podwójne życie – jej kochankiem i ojcem dwóch synów jest dowódca rzymskiego garnizonu. Ta dramatyczna sytuacja nadaje arii głęboki ładunek emocjonalny.

W XX wieku szczególnie rozpoznawalną odtwórczynią roli Normy stała się Maria Callas, której nagrania pod dyrekcją Tullia Serafina z lat 1954 i 1960 uznawane są dziś za kanoniczne.

Symbolika boskości na scenie

Aria „Casta Diva” pokazuje, jak ściśle artystyczne mistrzostwo łączy się z wizerunkiem scenicznym bliskim boskości. To właśnie to skojarzenie sprawiło, że z czasem każdą wybitną śpiewaczkę operową zaczęto nazywać divą. Włoskie korzenie terminu idealnie współgrają z dramaturgią dzieła Belliniego.

Diwa we współczesnej kulturze

Od lat 90. XX wieku termin diva był wykorzystywany przez największą amerykańską firmę wrestlingową WWE na określenie zawodniczek. Dopiero w kwietniu 2016 roku zrezygnowano z niego, ponieważ coraz więcej osób uznawało go za obraźliwy ze względu na sposób, w jaki federacja kreowała swoje żeńskie gwiazdy. To ważny przykład ewolucji znaczeniowej słowa, które pierwotnie niosło wyłącznie pozytywne konotacje.

W mediach zajmujących się muzyką popularną mianem diw określa się również solowe artystki, które osiągnęły status gwiazdy. To rozszerzenie znaczenia pokazuje, że współczesny język nadal czerpie z operowej tradycji, przenosząc dawny prestiż w nowe realia sceniczne. W obiegu medialnym funkcjonuje zarówno spolszczona pisownia „diwa”, jak i oryginalna forma „diva”.